اختلال اضطراب اجتماعی نوعی اختلال اضطرابی است که باعث میشود افراد از حضور در موقعیتهای اجتماعی ترس شدید داشته باشند. این ترس ممکن است باعث شود فرد از رویدادهای اجتماعی دوری کند یا مشارکتش را کم کند، چون میترسد دیگران او را قضاوت کنند، مسخرهاش کنند یا ردش کنند. شدت این ترس آنقدر زیاد است که بسیاری از مبتلایان حس میکنند کنترلی روی آن ندارند. برای تشخیص این اختلال، علائم باید حداقل شش ماه ادامه داشته باشند.
برخی موقعیتها ممکن است برای هرکسی کمی ناراحتکننده باشند؛ مثل حرف زدن جلوی جمع یا رفتن به مهمانیای که کسی را نمیشناسیم ، اما افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی حتی از موقعیتهایی که معمولاً برای بیشتر مردم عادی است احساس نگرانی یا ترس شدید دارند؛ مثل ملاقات با فرد جدید، غذا خوردن جلوی دیگران، صحبت با صندوقدار فروشگاه، یا استفاده از سرویس بهداشتی عمومی. شدت ترسی که تجربه میکنند معمولاً بیش از حد انتظار است.
بعضی افراد مبتلا سعی میکنند محدودهٔ رفتوآمد و کارهای خود را محدود کنند تا دیگران آنها را نبینند یا قضاوت نکنند. این کار میتواند مانع پیشرفت تحصیلی، شغلی، یا داشتن روابط سالم شود.
برخی دیگر فعالیتهایشان را محدود نمیکنند، اما در طول روز ترس و اضطراب شدیدی را تحمل میکنند.
چه چیزی باعث اختلال اضطراب اجتماعی میشود؟
پزشکان دقیقاً نمیدانند علت اختلال اضطراب اجتماعی چیست. از آنجا که این اختلال در برخی خانوادهها بیشتر دیده میشود، احتمال دارد عامل ژنتیکی در آن نقش داشته باشد. متخصصان همچنین معتقدند عوامل محیطی در شکلگیری این مشکل تأثیر دارند؛ برای مثال:
- تنبیه شدید و سختگیرانه در کودکی
- تجربهٔ آسیب یا تروما در دوران کودکی
- بزرگ شدن در کنار والدینی که خودشان اضطراب اجتماعی دارند
این عوامل میتوانند احتمال ابتلا را افزایش دهند.
علائم اختلال اضطراب اجتماعی
افراد مبتلا معمولاً تا جایی که میتوانند از موقعیتهای اجتماعی اجتناب میکنند.
وقتی وارد موقعیت اجتماعی میشوند، ممکن است علائم جسمی زیر را تجربه کنند:
- سرخ شدن صورت
- لرزش
- عرق کردن
- تپش قلب
- درد در ناحیهٔ قفسهٔ سینه
- تهوع
- سرگیجه
- احساس گیرکردن در گلو
- تنگی نفس
همچنین ممکن است رفتارهای زیر در آنها دیده شود:
- احساس خودآگاهی شدید (خیلی روی رفتار خود حساساند)
- سختی در صحبت کردن
- صحبت با صدای بسیار آرام
- پرهیز از تماس چشمی
- خشک و بیانعطاف بودن (سفت و غیرطبیعی به نظر میرسند)
- باور اینکه دیگران آنها را قضاوت یا رد میکنند
عوامل خطر ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی
افراد زمانی بیشتر در معرض خطر ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی هستند که یکی از موارد زیر را نیز داشته باشند:
دیگر اختلالات اضطرابی
افسردگی
سابقهٔ خانوادگی اختلال اضطراب اجتماعی
اختلال مصرف مواد
اختلال شخصیت اجتنابی
اختلال اضطراب اجتماعی چگونه تشخیص داده میشود؟
اختلال اضطراب اجتماعی یک وضعیت مزمن سلامت روان است که با احساسات شدید و مداومِ ترس، هنگام حضور در موقعیتهای اجتماعی، مشخص میشود. این اختلال یک مشکل طولانیمدت است که باعث میشود فرد در موقعیتهای اجتماعی مثل صحبت کردن با دیگران، حضور در جمع، یا انجام کارهای ساده احساس ترس شدید و همیشگی داشته باشد.
این افراد میترسند دیگران آنها را نگاه کنند، قضاوت کنند یا مسخره کنند. این ترس معمولاً با واقعیت موقعیت تناسب ندارد . برای تشخیص این اختلال، علائم باید حداقل شش ماه ادامه داشته باشند. افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی ممکن است بهدلیل ترس از شرمندگی، تحقیر شدن یا طرد شدن، در برقراری و حفظ دوستیها دچار مشکل شوند. این اختلال، که نوعی اختلال اضطرابی است، در ابتدا با عنوان «فوبیای اجتماعی» شناخته میشد و معمولاً از دوران نوجوانی آغاز میشود.
بسیاری از افراد مبتلا به این اختلال برای تشخیص یا درمان مراجعه نمیکنند.
پزشکان معمولاً هنگام بررسی یک مشکل دیگر، متوجه اضطراب اجتماعی فرد میشوند.
پزشک ممکن است با بررسی سوابق پزشکی فرد و انجام معاینهٔ جسمی ( برای بیماریهایی با علائم مشابه ) این اختلال را تشخیص دهد.
اگر بیمار از صحبت کردن دربارهٔ مشکلش بترسد، یکی از اعضای خانواده ممکن است اطلاعات لازم را ارائه کند.
هیچ آزمایش خاصی برای تشخیص اضطراب اجتماعی وجود ندارد.
در بررسی سوابق پزشکی، پزشک میپرسد آیا:
- فرد سابقهٔ خانوادگی اضطراب اجتماعی دارد
- خودش سابقهٔ افسردگی، دیگر اضطرابها، یا اختلال مصرف مواد داشته
- سابقهٔ بیماریهایی مانند مشکلات تیروئید، بیماری قلبی، آسم یا شرایط دیگری دارد که ممکن است علائم مشابه ایجاد کنند
پزشک باید معاینهٔ جسمی انجام دهد تا نشانههایی از بیماریهای جسمی مانند مشکلات تیروئید، قلب یا آسم را بررسی کند. همچنین از بیمار میپرسد که آیا از موقعیتهای اجتماعی اجتناب میکند یا خیر.
اگر بیمار اعتراف کند که از موقعیتهای اجتماعی میترسد، پزشک دربارهٔ موارد زیر سؤال میکند:
- چه موقعیتهایی باعث ترس یا اضطراب میشوند
- در آن موقعیتها چه احساسی دارد
- آیا این ترس یا اضطراب مانع زندگی عادی او شده است
بر اساس این پاسخها، پزشک تصمیم میگیرد که آیا فرد باید به یک متخصص سلامت روان ارجاع داده شود یا خیر.
معیارهای تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی
ترس شدید از موقعیتهای اجتماعی
فرد در موقعیتهایی که ممکن است دیگران او را ببینند، قضاوت کنند یا از عملکردش انتقاد کنند، احساس ترس و اضطراب زیادی دارد.
ترس تقریباً همیشه فعال میشود
این موقعیتها معمولاً هر بار که اتفاق میافتند، باعث ترس یا اضطراب شدید میشوند.
ترس بیشتر از حد معمول است
میزان اضطراب نسبت به واقعی بودن خطر بسیار زیاد است؛ یعنی واکنش فرد بیشتر از چیزی است که در این موقعیتها انتظار میرود.
اجتناب یا تحمل همراه با رنج
فرد یا کاملاً از موقعیتهای اجتماعی دوری میکند، یا اگر مجبور به حضور شود، با استرس و اضطراب شدید آن را تحمل میکند.
اختلال در زندگی روزمره
این ترس یا اجتناب باعث مشکل جدی در کار، تحصیل، روابط یا فعالیتهای روزمره میشود.
پایداری حداقل ۶ ماهه
این علائم حداقل شش ماه یا بیشتر ادامه دارند و گذرا نیستند.
ناشی از بیماری جسمی یا مصرف مواد نیست
علائم با مصرف دارو، مواد مخدر یا یک بیماری جسمی توضیح داده نمیشود.
بهتر از طریق اختلالات دیگر توضیح داده نمیشود
این نشانهها شبیه علائم اختلالات دیگر (مثل پانیک، بدریختانگاری بدن، اوتیسم) نیست یا نمیتوان آنها را با آن اختلالات توضیح داد.
اگر مشکل جسمی وجود دارد، ترس بیش از حد است
حتی اگر فرد یک بیماری یا مشکل ظاهری دارد، میزان ترس و اضطراب او باید بیشتر از حد معمول باشد تا اختلال اضطراب اجتماعی در نظر گرفته شود.
اختلال اضطراب اجتماعی چطور درمان میشود؟
رایجترین درمان برای این اختلال درمان شناختی ـ رفتاری (CBT) یا همان گفتودرمانی است.
گاهی هم از داروها برای مدیریت علائم استفاده میشود.
۱. درمان شناختی ـ رفتاری (CBT)
رواندرمانگران معمولاً برای درمان اضطراب اجتماعی از CBT استفاده میکنند. درمان شناختی ـ رفتاری یا CBT یک نوع درمان روانشناختی است. در این روش، روانشناس یا درمانگر با شما کار میکند تا الگوهای فکری و رفتاری ناسالم یا ناکارآمد را تغییر دهید.
CBT معمولاً در طی چند جلسه انجام میشود. با صحبت کردن و پرسیدن سؤالهای هدفمند، درمانگر به شما کمک میکند که دیدگاه متفاوتی نسبت به مسائل پیدا کنید.
در نتیجه یاد میگیرید که چگونه بهتر با استرس، اضطراب و موقعیتهای دشوار کنار بیایید و به آنها واکنش نشان دهید.
- چطور بهتر دربارهٔ موقعیتهای اجتماعی فکر کند
- چطور در جمع رفتار کند
- و چطور واکنشهایش را مدیریت کند
هدف این است که با تغییر الگوهای فکری و رفتاری، ترس و اضطراب کاهش پیدا کند.
جلسات درمان معمولاً هفتهای یکبار برای چند ماه انجام میشود.
در پایان درمان، فرد باید بتواند با اعتمادبهنفس بیشتری در فعالیتهای اجتماعی شرکت کند.
۲. داروها
داروها همراه با رواندرمانی استفاده می شوند. پزشک ممکن است موارد زیر را تجویز کند:
• داروهای ضدافسردگی (SSRIs یا SNRIs)
این داروها سیستم شیمیایی مغز را تنظیم کرده و به تدریج اضطراب را کاهش میدهند.
• داروهای ضداضطراب (بنزودیازپینها)
اثر آرامبخش سریع دارند، اما ممکن است باعث وابستگی شوند.
به همین دلیل معمولاً برای مدت کوتاه یا در موارد خاص استفاده میشوند.
• بتابلاکرها :
نوعی دارو هستند که با کاهش اثر هورمونهای استرس مثل آدرنالین، علائم جسمی اضطراب را آرامتر میکنند. بتابلاکرها داروی اصلی درمان اضطراب اجتماعی نیستند .
برای کسانی که اضطراب موقتی و عملکردی دارند (مثل ارائه دادن یا مصاحبه)،
علائمی مثل لرزش، عرق کردن یا تپش قلب را کاهش میدهند.
این داروها معمولاً یک ساعت قبل از موقعیت استرسزا مصرف میشوند.
آینده اختلال اضطراب اجتماعی برای فرد چگونه است ؟
- افرادی که درمان نمیشوند ممکن است سالها از موقعیتهای اجتماعی دوری کنند و این میتواند به مشکلاتی مثل انزوا، افسردگی و کاهش کیفیت زندگی منجر شود.
- حدود ۱۳٪ از آمریکاییها درجاتی از این اختلال یا علائم را تجربه میکنند. بسیاری از افراد به دلیل خجالت یا ترس، برای دریافت کمک مراجعه نمیکنند؛ به همین دلیل این اختلال کمتر تشخیص داده میشود. زنان کمی بیشتر از مردان دچار آن میشوند.
- اما کسانی که درمان دریافت میکنند معمولاً میتوانند بر ترسهایشان غلبه کنند و فعالتر و با اعتماد به نفس بیشتری در جمع ظاهر شوند.
- این اختلال یک مشکل مزمن است؛ یعنی ممکن است بعد از مدتی دوباره علائم برگردند و فرد نیاز داشته باشد دوباره درمان را شروع کند.
- برخی افراد ممکن است نیاز داشته باشند تا پایان عمر دارو مصرف کنند تا علائمشان کنترل شود.
- بعضی دیگر فقط برای مدتی محدود نیاز به دارو یا رواندرمانی دارند.
- اگر اضطراب اجتماعی درمان نشود، میتواند بسیار ناتوانکننده باشد و باعث:
- افت تحصیلی
- کاهش عملکرد شغلی
- روابط ضعیفتر
- کاهش کلی کیفیت زندگی
- درصد زیادی از افراد مبتلا که درمان نمیگیرند، ممکن است دچار افسردگی شدید یا اختلال مصرف الکل شوند.
- به همین دلیل بسیار مهم است که اگر علائم اضطراب اجتماعی دارید، با پزشک یا متخصص سلامت روان تماس بگیرید و درمان را شروع کنید.
تفاوت اختلال اضطراب اجتماعی با خجالتی بودن چیست؟
هر کسی ممکن است گاهی احساس خجالت کند، اما اختلال اضطراب اجتماعی باعث میشود این احساس بهطور دائمی مزاحم زندگی روزمره شود.
افراد مبتلا ممکن است حتی برای انجام کارهای ساده مثل رفتن به فروشگاه یا صحبت با دیگران دچار مشکل شوند. به همین دلیل، این اختلال میتواند بر تحصیل، شغل و روابط شخصی اثر منفی بگذارد.
اما خجالتی بودن معمولی چنین تأثیری ندارد.
بهطور کلی سه تفاوت اصلی بین خجالتی بودن و اضطراب اجتماعی وجود دارد:
- میزان اختلال در زندگی روزمره
- شدت ترس و اضطراب
- میزان اجتناب از موقعیتهای اجتماعی
بسیاری از افرادی که اضطراب اجتماعی دارند، فکر میکنند این فقط بخشی از شخصیتشان است، و به همین دلیل کمک نمیگیرند.
اما اگر در موقعیتهای اجتماعی بهطور مداوم و شدید دچار اضطراب میشوی، مهم است که با یک متخصص سلامت روان صحبت کنید .
تفاوت اختلال اضطراب اجتماعی با آگورافوبیا چیست؟
با اینکه هر دو اختلال شامل اضطراب و ترس در مکانهای عمومی هستند، اما ماهیت و علت ترس در آنها متفاوت است.
اختلال اضطراب اجتماعی (Social Anxiety Disorder)
در این اختلال، ترس اصلی این است که:
- دیگران فرد را قضاوت کنند
- تماشا کنند
- باعث خجالت، شرمندگی یا تحقیر او شوند
یعنی تمرکز ترس روی فکر و نگاه دیگران است.
آگورافوبیا (Agoraphobia)
در آگورافوبیا، فرد در برخی مکانها یا موقعیتها دچار احساس:
- وحشت (پانیک)
- درماندگی
- ناتوانی در فرار
میشود.
این ترس لزومی ندارد به خاطر حضور دیگران باشد.
مشکل اصلی این است که فرد میترسد اگر اتفاق بدی بیفتد:
- نتواند فرار کند
- یا نتواند کمک بگیرد
- آگورافوبیا معمولاً بعد از یک یا چند حملهٔ پانیک شروع میشود.
| ویژگی | اضطراب اجتماعی | آگورافوبیا |
|---|---|---|
| علت ترس | قضاوت یا نگاه دیگران | ناتوانی در فرار یا کمک گرفتن |
| نوع موقعیتهای ترسزا | موقعیتهای اجتماعی | مکانهای شلوغ، باز، بسته، یا دور از کمک |
| ارتباط با افراد | ترس از ارتباط یا تعامل با دیگران | ارتباط با افراد معمولاً عامل ترس نیست |
| شروع بیماری | معمولاً در نوجوانی | معمولاً بعد از حملات پانیک |
چطور میتوانیم به فردی که اضطراب اجتماعی دارد کمک کنیم؟
برای حمایت از فردی که دچار اضطراب اجتماعی است، میتوانید کارهای زیر را انجام دهید:
۱. دربارهٔ اضطراب اجتماعی اطلاعات کسب کنید
در مورد این اختلال مطالعه کنید تا بهتر درک کنید که او چه چیزی را تجربه میکند.
تصور نکنید که دقیقاً میدانید چه احساسی دارد؛ آگاهی واقعی بسیار کمککننده است.
۲. همدل باشید
احساسات او را کماهمیت جلوه ندهید و قضاوت نکنید.
به او نشان دهید که حاضر هستید گوش دهید و در کنار او باشید.
سعی کنید خودتان را در موقعیت او بگذارید و از زاویهٔ او به دنیا نگاه کنید.
۳. او را به دریافت کمک تشویق کنید
داشتن دوست یا خانوادهٔ همراه مهم است، اما اضطراب اجتماعی یک شرایط پزشکی محسوب میشود.
برای درمان مؤثر، فرد معمولاً به درمان شناختی ـ رفتاری (CBT) و/یا دارو نیاز دارد.
اگر نشانههای اضطراب اجتماعی را میبینید، او را تشویق کنید با یک متخصص سلامت روان صحبت کند.
۴. صبور باشید
بهبود اضطراب اجتماعی زمانبر است.
ممکن است مدتها طول بکشد تا درمان اثر کند و رفتار یا احساسات فرد تغییر کند.
با این حال، با گذشت زمان علائم معمولاً بهتر میشوند، پس حمایت مداوم شما مهم است .
اختلال اضطراب اجتماعی یک مشکل شایع در سراسر جهان است.
اگر شما یا فردی که میشناسید این علائم را تجربه میکنید، بدانید که تنها نیستید.
اگرچه تجربهٔ این اضطراب میتواند ترسناک باشد، اما قابل درمان است.
چطور میتوانیم بر اضطراب اجتماعی غلبه کنیم؟
تقریباً غیرممکن است که بدون درمان بتوانید بر اضطراب اجتماعی غلبه کنید.
اختلال اضطراب اجتماعی یک بیماری پزشکی است و مانند سایر بیماریها نیاز به درمان دارد.
شواهد نشان دادهاند که درمان شناختی ـ رفتاری (CBT) و همچنین داروهایی مانند ضدافسردگیها در درمان و کنترل اضطراب اجتماعی بسیار مؤثر هستند.
درمان میتواند به شما کمک کند که بهطور چشمگیری علائم خود را کاهش دهید یا حتی بر اضطراب در موقعیتهای اجتماعی غلبه کنید.
اگر اضطراب اجتماعی دارم چه کارهایی میتوانم انجام دهم؟
ممکن است صحبت کردن دربارهٔ علائم برایتان سخت و ناراحتکننده باشد، اما مهم است که اگر نشانههای اضطراب اجتماعی را تجربه میکنید، این موضوع را با پزشک یا متخصص سلامت روان در میان بگذارید.
اگر قبلاً مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی تشخیص داده شدهاید، میتوانید کارهای زیر را انجام دهید تا علائم خود را بهتر مدیریت کنید و حال بهتری داشته باشید:
- خواب کافی داشته باشید و ورزش کنید.
- از مصرف الکل یا مواد مخدر خودداری کنید.
- اگر برای اضطراب اجتماعی دارو مصرف میکنید، آن را بهطور منظم و بدون فراموشی مصرف کنید.
- اگر در جلسات درمانی (گفتودرمانی) شرکت میکنید، بهطور منظم به درمانگر خود مراجعه کنید.
- از خانواده و دوستان کمک و حمایت بگیرید.
- دربارهٔ پیوستن به گروههای حمایتی برای افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی فکر کنید.
- بهطور منظم به پزشک یا متخصص سلامت روان مراجعه کنید.
سلامت روان به اندازهٔ سلامت جسم اهمیت دارد، بنابراین اگر علائمی دارید، حتماً با پزشک یا درمانگر صحبت کنید.
هرچه زودتر کمک بگیرید، احساس بهتری خواهید داشت. برای دریافت خدمات روانشناسی و روانپزشکی به وب سایت نوبت دهی آیم طب مراجعه کنید .
